Jakie są koszty postępowania upadłościowego spółki? Lista

Zastanawiasz się, jakie są koszty postępowania upadłościowego dla twojej spółki? W rzeczywistości, minimalne wydatki na rozpoczęcie tego procesu wynoszą co najmniej 6882,99 złotych. Kwota ta składa się z opłaty sądowej w wysokości 1000 złotych oraz zaliczki na wydatki postępowania.

Spis treści

• Opłata sądowa i zaliczka na koszty postępowania
• Koszty masy upadłości i wynagrodzenie syndyka
• Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego
• Możliwość zwolnienia z kosztów postępowania
• Tabela porównawcza
• Wnioski
• Najcześciej zadawane pytania o koszty upadłości spółki – FAQs

Jednak przygotuj się na więcej – całkowite koszty postępowania upadłościowego spółki z o.o. mogą być znacznie wyższe. W przypadku nawet niewielkiego i nieskomplikowanego postępowania, łączne koszty przekraczają 50.000 zł. Wysokość tych opłat zależy przede wszystkim od skomplikowania sprawy, wielkości majątku spółki oraz liczby wierzycieli i roszczeń. Dodatkowo, wynagrodzenie syndyka będzie tym wyższe, im bardziej złożone jest postępowanie i większa masa upadłościowa.

W tym artykule przedstawimy szczegółową listę wszystkich kosztów związanych z postępowaniem upadłościowym spółki. Dowiesz się, jakie są obowiązkowe opłaty, kto je ponosi oraz czy istnieje możliwość uzyskania zwolnienia z niektórych wydatków. Przygotowaliśmy również praktyczną tabelę porównawczą, która pomoże Ci lepiej zaplanować budżet na to wyzwanie.

Opłata sądowa i zaliczka na koszty postępowania

Rozpoczęcie postępowania upadłościowego spółki wiąże się z ponoszeniem określonych wydatków już na samym początku procesu. Przede wszystkim należy wiedzieć, że koszty postępowania upadłościowego dzielą się na dwie główne kategorie początkowe: opłatę sądową oraz zaliczkę na wydatki związane z postępowaniem.

Opłata sądowa – ile wynosi i kto ją ponosi

Pierwszy wydatek, z którym musi zmierzyć się podmiot składający wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z o.o., to opłata sądowa. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, wynosi ona 1000 złotych. Jest to opłata stała, która podlega uiszczeniu przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Dowód dokonania tej płatności należy dołączyć do składanego wniosku.

Kto ponosi tę opłatę? Obowiązek jej uiszczenia spoczywa na wnioskodawcy. Najczęściej jest nim sama spółka reprezentowana przez zarząd, jednak wniosek o ogłoszenie upadłości może również złożyć wierzyciel spółki. Wówczas to na nim ciąży obowiązek uiszczenia wspomnianej opłaty.

Warto zauważyć, że istnieje teoretyczna możliwość zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty sądowej. Jednak w praktyce uzyskanie takiego zwolnienia jest bardzo trudne. Aby sąd przychylił się do wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, konieczne jest wykazanie, że ani spółka, ani jej wspólnicy nie posiadają środków na pokrycie tej opłaty. W przypadku wniosków składanych przez spółki z o.o., takie zwolnienia są przyznawane niezwykle rzadko.

Zaliczka na koszty postępowania upadłościowego spółki z o.o.

Opłata sądowa to dopiero początek wydatków związanych z ogłoszeniem upadłości. Dodatkowo wnioskodawca zobowiązany jest do uiszczenia zaliczki na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego. Kwota tej zaliczki jest ustalana corocznie i wynosi równowartość jednokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Aktualna wysokość zaliczki (na rok 2024) wynosi 7462,25 złotych. W roku 2023 wynosiła ona 6736,60 złotych. Widać zatem wyraźnie, że kwota ta podlega corocznym zmianom, zależnym od wysokości przeciętnego wynagrodzenia.

Na co przeznaczana jest ta zaliczka? Środki te służą pokryciu kosztów pierwszego etapu postępowania upadłościowego spółki, podczas którego sąd rozstrzyga, czy ogłosić upadłość dłużnika. W ramach tych środków finansowane są między innymi:

1. Wynagrodzenie tymczasowego nadzorcy sądowego
2. Koszty sporządzenia opinii przez biegłego
3. Koszty związane z wezwaniem i przesłuchaniem świadków
4. Inne niezbędne wydatki procesowe

Należy podkreślić, że w określonych przypadkach sąd może zadecydować o podwyższeniu kwoty zaliczki. Dzieje się tak zwłaszcza, gdy wstępna ocena sytuacji spółki wskazuje na wysokie prawdopodobieństwo zwiększonych kosztów postępowania, np. ze względu na znaczną liczbę wierzycieli czy złożoność sprawy. Z praktyki wynika, że zaliczka może oscylować w granicach od 5000 do 10000 złotych.

Nieco inaczej wygląda sytuacja, gdy wniosek o ogłoszenie upadłości składa wierzyciel. W takiej sytuacji, jeśli sąd ma wątpliwości co do istnienia jakiegokolwiek majątku dłużnika mogącego służyć zaspokojeniu kosztów postępowania, może zażądać zaliczki na koszty postępowania pod rygorem odrzucenia wniosku.

Konsekwencje braku uiszczenia opłat

Nieuiszczenie opłaty sądowej lub zaliczki na koszty postępowania niesie za sobą poważne konsekwencje. W przypadku braku opłaty sądowej, sąd odrzuci wniosek o ogłoszenie upadłości. Co istotne, odrzucenie wniosku nie jest jego merytorycznym rozpatrzeniem, a zatem nie stanowi skutecznego złożenia wniosku. W konsekwencji członkowie zarządu spółki nadal podlegają odpowiedzialności z art. 299 KSH.

Z kolei brak uiszczenia zaliczki na koszty postępowania upadłościowego traktowany jest jak brak formalny wniosku. W takim przypadku sąd wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia tego braku i wpłaty zaliczki w terminie tygodnia. Jeśli wnioskodawca nie dopełni tego obowiązku w wyznaczonym czasie, sąd zwróci wniosek o ogłoszenie upadłości. Wniosek zwrócony nie wywołuje żadnych skutków prawnych związanych z jego wniesieniem, co oznacza, że członkowie zarządu nie zostaną zwolnieni z odpowiedzialności za zobowiązania spółki.

Inną konsekwencją braku środków na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego jest oddalenie wniosku przez sąd. Dzieje się tak w dwóch przypadkach:

• gdy spółka nie dysponuje środkami wystarczającymi na pokrycie kosztów postępowania
• gdy dysponuje środkami wystarczającymi wyłącznie na pokrycie tych kosztów, ale nie wystarczy ich na choćby minimalne zaspokojenie wierzycieli

Warto również wspomnieć o sytuacji, gdy w trakcie postępowania upadłościowego okaże się, że majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na ich pokrycie. W takim przypadku sąd upadłościowy ma obowiązek umorzyć postępowanie w stosunku do dłużnika.

Podsumowując, łączny minimalny koszt rozpoczęcia postępowania upadłościowego spółki z o.o. wynosi obecnie około 8500 złotych (suma opłaty sądowej i zaliczki). Należy jednak pamiętać, że to dopiero początek wydatków związanych z całym procesem upadłościowym. W dalszej kolejności pojawią się również inne koszty, takie jak wynagrodzenie syndyka, koszty likwidacji majątku czy ewentualne koszty procesów sądowych, w których syndyk bierze udział.

Koszty masy upadłości i wynagrodzenie syndyka

Po ogłoszeniu upadłości spółki pojawiają się kolejne kategorie kosztów, które mają kluczowe znaczenie dla przebiegu całego postępowania. W tej części artykułu przyjrzymy się, z czego składają się koszty masy upadłości oraz jak kształtuje się wynagrodzenie syndyka, który zarządza całym procesem likwidacji majątku upadłej spółki.

Czym są koszty masy upadłości

Koszty masy upadłości to wszystkie wydatki bezpośrednio związane z obsługą postępowania upadłościowego po jego ogłoszeniu przez sąd. Zgodnie z art. 230 ust. 1 Prawa upadłościowego, do kosztów postępowania zaliczają się wydatki bezpośrednio związane z ustaleniem, zabezpieczeniem, zarządem i likwidacją masy upadłości oraz ustaleniem wierzytelności.

Masa upadłościowa stanowi całość majątku osoby ogłaszającej upadłość – czyli wszystkie jej aktywa, które mogą posłużyć zaspokojeniu wierzycieli. Mówiąc prościej, to zbiór wszystkich zbywalnych praw majątkowych, które mogą zostać spieniężone w celu spłaty zobowiązań wobec wierzycieli.

Do głównych kategorii kosztów masy upadłości zaliczamy:

• Wynagrodzenie syndyka oraz jego zastępcy
• Wynagrodzenia osób zatrudnionych przez syndyka oraz należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od wynagrodzenia tych osób
• Wynagrodzenie i wydatki członków rady wierzycieli
• Wydatki związane ze zgromadzeniem wierzycieli
• Koszty archiwizacji dokumentów, korespondencji, ogłoszeń, eksploatacji koniecznych pomieszczeń
• Podatki i inne daniny publiczne związane z likwidacją masy upadłości

Dodatkowo, w skład kosztów wchodzą również wydatki na zabezpieczenie majątku dłużnika, np. opłaty za przechowywanie pojazdów wchodzących do masy upadłościowej na parkingu strzeżonym czy koszty związane z poszukiwaniem nabywców składników majątku upadłego, takie jak wydatki na ogłoszenia w portalach ogłoszeniowych.

Warto zaznaczyć, że istotnym zadaniem syndyka jest likwidacja masy upadłości, czyli przekształcenie wszystkich składników majątkowych w środki pieniężne. Proces ten rozpoczyna się po sporządzeniu spisu inwentarza i sprawozdania finansowego. Uzyskane w ten sposób środki są następnie przeznaczane w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów postępowania, a dopiero później na zaspokojenie roszczeń wierzycieli.

Wynagrodzenie syndyka – od czego zależy

Wynagrodzenie syndyka jest jednym z najistotniejszych kosztów postępowania upadłościowego. System wynagradzania został zaprojektowany tak, by motywować syndyków do jak najbardziej efektywnego działania. Dlatego ostateczna kwota wynagrodzenia znana jest dopiero po zakończeniu całego postępowania upadłościowego.

Zgodnie z przepisami, wynagrodzenie syndyka ustala się jako sumę pięciu części składowych, w granicach od dwukrotności do dwustu sześćdziesięciokrotności podstawy wynagrodzenia. Przez podstawę wynagrodzenia rozumie się przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Na wysokość wynagrodzenia syndyka wpływa pięć kluczowych czynników:

1. Część zależna od sumy wypłaconej wierzycielom – ten element nagradza efektywność syndyka w odzyskiwaniu środków dla wierzycieli. Ustawa przewiduje pięć progów, od jednej podstawy wynagrodzenia dla sumy do 100 000 zł, aż do osiemdziesięciu podstaw dla sumy przekraczającej 100 000 000 zł.
2. Część zależna od liczby pracowników zatrudnionych przez upadłego w dniu ogłoszenia upadłości – od połowy podstawy wynagrodzenia za 1-10 pracowników do trzydziestu podstaw za ponad 400 pracowników.
3. Część zależna od liczby wierzycieli biorących udział w postępowaniu – od połowy podstawy wynagrodzenia przy liczbie do 10 wierzycieli, do czterdziestu podstaw przy ponad 1000 wierzycielach.
4. Część zależna od czasu trwania postępowania – paradoksalnie, im krótsze postępowanie, tym wyższe wynagrodzenie. Ma to motywować syndyka do sprawnego przeprowadzania całego procesu.
5. Część ustalana przez sąd – ostatnia składowa wynosi maksymalnie siedemdziesiąt podstaw wynagrodzenia i zależy od oceny sądu. Uwzględnia się tutaj stopień trudności prowadzonego postępowania, jego efektywność, skomplikowanie sytuacji prawnej i faktycznej masy upadłości, rozproszenie majątku oraz optymalizację kosztów.

Sąd ma decydującą rolę w określaniu ostatecznego wynagrodzenia syndyka. W trakcie postępowania syndyk może pobierać zaliczki w wysokości 75% przewidywanego wynagrodzenia. Jednakże wynagrodzenie ostateczne może być niższe od wstępnego – wówczas syndyk musi zwrócić różnicę do masy upadłości.

Warto podkreślić, że im bardziej złożona jest sprawa i wyższa wartość masy upadłościowej, tym potencjalnie wyższe wynagrodzenie może otrzymać syndyk. W szczególnych przypadkach może ono wynosić nawet 40-krotność średniej krajowej.

Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego

Główna zasada dotycząca ponoszenia kosztów postępowania upadłościowego jest prosta – koszty te pokrywane są w całości i w pierwszej kolejności z masy upadłości. Oznacza to, że to majątek upadłego służy do pokrycia wszelkich wydatków związanych z postępowaniem.

Koszty postępowania upadłościowego mają pierwszeństwo w stosunku do innych zobowiązań. Nie są one umieszczane na liście wierzytelności, ponieważ traktowane są jako wydatki uprzywilejowane, które muszą zostać zaspokojone, aby postępowanie mogło być kontynuowane.

Co jednak w sytuacji, gdy masa upadłości nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów? W przypadku przedsiębiorców, jeśli majątek dłużnika nie wystarcza na pokrycie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na ich pokrycie, sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości. Jest to związane z zasadą, że postępowanie upadłościowe przedsiębiorców prowadzone jest wyłącznie, gdy majątek dłużnika jest większy niż wartość kosztów postępowania.

Natomiast jeżeli już w trakcie postępowania okaże się, że fundusze masy upadłości nie wystarczają na pokrycie kosztów, zgodnie z przepisami to upadły będzie obciążony tymi kosztami. Istnieje jednak możliwość zwolnienia upadłego z ponoszenia tych kosztów. Zgodnie z Prawem upadłościowym, w przypadku uchylenia postępowania upadłościowego, sędzia-komisarz może zwolnić upadłego od ponoszenia kosztów sądowych.

W praktyce, to syndyk przeprowadza likwidację masy upadłości, sprzedając wszelkie składniki majątku upadłego. Z uzyskanych kwot pokrywa wszystkie niezbędne wydatki generowane przez postępowanie upadłościowe.

Należy pamiętać, że głównym celem postępowania upadłościowego jest to, aby roszczenia wierzycieli mogły zostać zaspokojone w jak najwyższym stopniu. Jednocześnie jeśli racjonalne względy na to pozwalają, dąży się do zachowania dotychczasowego przedsiębiorstwa dłużnika. Dlatego też efektywne zarządzanie kosztami przez syndyka ma kluczowe znaczenie dla powodzenia całego procesu.

Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego

Oprócz standardowych kosztów, w postępowaniu upadłościowym spółki mogą pojawić się również zryczałtowane koszty. To specyficzna kategoria wydatków, która w określonych okolicznościach obciąża nie dłużnika, a wierzycieli. Poznanie zasad ich naliczania jest istotne zarówno dla dłużników, jak i wszystkich podmiotów zainteresowanych zgłoszeniem swoich wierzytelności w trakcie postępowania upadłościowego.

Kiedy występują zryczałtowane koszty

Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego pojawiają się w ściśle określonych sytuacjach. Najczęściej występują one, gdy wierzyciel zgłasza swoją wierzytelność po upływie terminu wyznaczonego do zgłaszania wierzytelności. Warto zaznaczyć, że zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego, wierzyciel ponosi te koszty nawet wtedy, gdy opóźnienie w zgłoszeniu wierzytelności powstało bez jego winy.

Termin na zgłoszenie wierzytelności wynosi obecnie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Jest to termin ustawowy wynikający z art. 51 ust. 1 pkt 4 Prawa upadłościowego. Każde zgłoszenie dokonane po upływie tego okresu skutkuje nałożeniem na wierzyciela obowiązku poniesienia zryczałtowanych kosztów.

Jednakże istnieje wyjątek od tej zasady. Wierzyciel nie musi ponosić zryczałtowanych kosztów, jeżeli zgłoszenie wierzytelności po upływie terminu jest wynikiem dokonania przez syndyka korekty deklaracji lub innego tego typu dokumentu obejmującego rozliczenie. Przykładem może być korekta deklaracji w ZUS czy korekta faktury dokonana zgodnie z żądaniem syndyka.

Należy również podkreślić, że zgłoszenie wierzytelności po terminie ma określone konsekwencje dla wierzyciela, niezależnie od konieczności poniesienia dodatkowych kosztów. Przede wszystkim, czynności już dokonane w postępowaniu upadłościowym są skuteczne wobec tego wierzyciela, a jego zgłoszenie nie ma wpływu na złożone już plany podziału. Wierzytelność wierzyciela, nawet jeśli zostanie uznana, będzie uwzględniana jedynie w planach podziału funduszów masy upadłości sporządzonych po jej uznaniu.

Wysokość zryczałtowanych kosztów

Wysokość zryczałtowanych kosztów postępowania upadłościowego jest określona przepisami i wynosi równowartość 15% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Ta formuła sprawia, że kwota ta zmienia się każdego roku.

W 2024 roku opłata za zgłoszenie wierzytelności po terminie wynosi 1119,34 zł. Jest to kwota wyliczona na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w trzecim kwartale 2023 r., które wynosiło 7462,25 zł (15% z tej kwoty to właśnie wspomniana suma). Dla porównania, w 2023 roku ta sama opłata wynosiła nieco mniej.

Historycznie kwota ta ulegała zmianom. Na przykład:

• W 2020 roku zryczałtowane koszty wynosiły 805,60 zł (na podstawie wynagrodzenia z III kwartału 2019 r. wynoszącego 5370,64 zł)
• W 2021 roku kwota ta była wyższa ze względu na wzrost średniego wynagrodzenia

Zauważalna jest tendencja wzrostowa tej opłaty, co jest bezpośrednio powiązane z rosnącymi wynagrodzeniami w sektorze przedsiębiorstw. Biorąc pod uwagę doświadczenia ostatnich lat, można spodziewać się raczej dalszego wzrostu tej kwoty niż jej spadku.

Model zryczałtowanych kosztów zastąpił wcześniejszy system zaliczek na poczet przyszłych kosztów postępowania. Jak wyjaśniał Sąd Najwyższy, ustawodawca po 2019 roku zrezygnował z zaliczek na rzecz ryczałtu pobieranego od wierzycieli, co miało na celu przyspieszenie procesu upadłościowego. W poprzednim systemie zaliczki były wyższe niż obecnie pobierany ryczałt, który wynosi około tysiąca złotych.

Zasady obciążania wierzycieli

Procedura związana z pobieraniem zryczałtowanych kosztów jest ściśle określona w przepisach. Zgodnie z art. 235 ust. 2 Prawa upadłościowego, syndyk zobowiązuje wierzyciela do wpłaty zryczałtowanych kosztów na rachunek bankowy wskazany przez syndyka w wyznaczonym terminie. Rachunek ten znajduje się zazwyczaj w zawiadomieniu o ogłoszeniu upadłości.

Co istotne, jeśli wierzyciel nie uiści opłaty w wyznaczonym terminie, syndyk wezwie go do jej wniesienia pod rygorem zwrotu zgłoszenia wierzytelności. W przypadku dalszego braku wpłaty, zgodnie z art. 241 Prawa upadłościowego, stosuje się odpowiednio przepis art. 130 Kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza, że zgłoszenie wierzytelności zostanie zwrócone.

Warto zwrócić uwagę na szczególną sytuację, gdy zgłoszenie składane jest przez profesjonalnego pełnomocnika (np. adwokata lub radcę prawnego). W takim przypadku, jeśli nie zostanie uiszczona opłata, zgłoszenie zwraca się bez wzywania do uzupełnienia braku.

Zarządzenie syndyka o zwrocie zgłoszenia wierzytelności nie wymaga uzasadnienia. Jednakże wierzycielowi, który nie zgadza się z decyzją o zwrocie, przysługuje skarga do sędziego-komisarza. Natomiast na postanowienie sędziego-komisarza zobowiązujące wierzyciela do złożenia zaliczki na koszty związane ze zgłoszeniem wierzytelności po upływie terminu przysługuje zażalenie.

Co ciekawe, zgodnie z interpretacją Sądu Najwyższego, sędzia-komisarz nie kontroluje wydatkowania ryczałtowych kosztów poniesionych przez syndyka. Kwota jest określona sztywno, a dla wierzyciela, który spóźnił się ze zgłoszeniem wierzytelności, sytuacja jest o tyle jasna, że wie dokładnie, jakie koszty będzie ponosił. Model ryczałtowy ma znaczenie dla wierzyciela i stanowi rodzaj gwarancji.

Należy podkreślić, że zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego wpłacone przez wierzyciela na rachunek bankowy wskazany przez syndyka wchodzą w skład masy upadłości. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawodawca nie przewidział możliwości pokrywania ze środków ryczałtu innych kosztów postępowania upadłościowego (niż te wynikłe ze spóźnionego zgłoszenia), czy też przeznaczania tych środków na inne cele.

Warto również wspomnieć, że w przeciwieństwie do ogólnych zasad postępowania cywilnego, w postępowaniu upadłościowym wierzycielowi nie przysługuje prawo do zwrotu kosztów poniesionych przez niego w postępowaniu. Dotyczy to zarówno kosztów zastępstwa procesowego, jak i kosztów stawiennictwa w sądzie czy kosztów korespondencji. Istnieją tylko dwa wyjątki od tej zasady: zwrot kosztów postępowania wywołanego wniesieniem sprzeciwu co do uznania wierzytelności innego wierzyciela (jeżeli sprzeciw był skuteczny) oraz zwrot zaliczki na koszty postępowania, którą wierzyciel złożył na żądanie sędziego-komisarza lub zgodnie z uchwałą zgromadzenia wierzycieli (jeżeli fundusze masy upadłości wystarczą na jej pokrycie).

Możliwość zwolnienia z kosztów postępowania

Procedura upadłościowa wiąże się z istotnymi kosztami, jednak w określonych okolicznościach istnieje możliwość ubiegania się o zwolnienie z ich ponoszenia. Ta opcja, dostępna zarówno dla osób fizycznych jak i prawnych, może stanowić istotne udogodnienie dla podmiotów znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Przyjrzyjmy się bliżej zasadom regulującym zwolnienie z kosztów postępowania upadłościowego.

Kiedy można ubiegać się o zwolnienie

Możliwość ubiegania się o zwolnienie z kosztów sądowych w postępowaniu upadłościowym ma istotne znaczenie prawne. Przez lata istniał prawny zakaz zwalniania dłużników z opłat sądowych w tych postępowaniach, co znacząco utrudniało dostęp do ochrony prawnej. Przełom nastąpił 15 maja 2012 roku, kiedy Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok stwierdzający, że art. 32 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, który wykluczał możliwość zwolnienia dłużnika z kosztów sądowych, jest niezgodny z konstytucją w zakresie dotyczącym spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Trybunał Konstytucyjny uznał wówczas, że „ustawodawca ograniczył w sposób arbitralny prawo do sądu, znosząc możliwość uzyskania zwolnienia dłużnika – wnioskodawcy od opłaty sądowej od wniosku o ogłoszenie upadłości”. Zakwestionowany przepis zmuszał sąd upadłościowy do zwrotu nieopłaconego wniosku bez merytorycznego rozpatrzenia, nawet w sytuacjach gdy sąd dostrzegał jego oczywistą zasadność.

W konsekwencji tego wyroku, od 30 marca 2013 roku uchylono ust. 1 w art. 32 Prawa upadłościowego, dzięki czemu możliwe stało się korzystanie ze zwolnienia z opłat. Obecnie o zwolnienie z kosztów sądowych może ubiegać się każdy podmiot – zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna (np. spółka z o.o. czy spółka akcyjna) lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej (spółka jawna, partnerska, komandytowa).

Przesłanki ubiegania się o zwolnienie są jednakże różne w zależności od rodzaju podmiotu:

• Dla osób fizycznych – kluczowe jest wykazanie, że nie są one w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny
• Dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych – konieczne jest udowodnienie, że nie posiadają dostatecznych środków na uiszczenie tych kosztów

Należy podkreślić, że dłużnik może ubiegać się o zwolnienie zarówno z całości, jak i części kosztów postępowania upadłościowego. Oznacza to możliwość wnioskowania np. wyłącznie o zwolnienie z opłaty od wniosku lub tylko o zwolnienie w części przekraczającej określoną kwotę.

Jakie dokumenty są wymagane

Procedura ubiegania się o zwolnienie z kosztów postępowania upadłościowego wymaga złożenia odpowiedniego wniosku do sądu upadłościowego wraz z określonymi dokumentami. Wymagania dokumentacyjne różnią się znacząco w zależności od typu podmiotu składającego wniosek.

W przypadku osób fizycznych proces jest relatywnie prostszy. Dłużnik będący osobą fizyczną zobowiązany jest:

1. Złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych opisujący jego sytuację materialną
2. Dołączyć oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o:
   • stanie rodzinnym
   • posiadanym majątku
   • dochodach
   • źródłach utrzymania

Istotną informacją jest fakt, że wspomniane oświadczenie składane jest na specjalnym formularzu, który dostępny jest m.in. na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości oraz na stronach internetowych poszczególnych sądów. Przy składaniu wniosku o upadłość konsumencką wystarczy dołączyć oświadczenie o stanie majątkowym i dochodach, by ubiegać się o zwolnienie z opłaty.

Natomiast w przypadku osób prawnych (spółek) procedura jest bardziej skomplikowana. Spółka musi nie tylko złożyć wniosek, ale przede wszystkim udowodnić, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie kosztów. To oznacza konieczność przedstawienia konkretnych dokumentów potwierdzających trudną sytuację finansową. Do najważniejszych należą:

• Wyciągi z ksiąg rachunkowych
• Rachunki bankowe
• Bilanse i sprawozdania finansowe
• Zeznania podatkowe spółki

Warto zaznaczyć, że samo oświadczenie złożone w imieniu spółki przez zarząd o braku zasobów finansowych nie jest wystarczające. Okoliczności uzasadniające zwolnienie z kosztów mogą być udowodnione za pomocą wszystkich możliwych środków dowodowych, ale to dokumenty księgowe mają kluczowe znaczenie.

Szanse na uzyskanie zwolnienia

Realistyczna ocena szans na uzyskanie zwolnienia z kosztów postępowania upadłościowego jest istotna dla podmiotów rozważających złożenie takiego wniosku. Przede wszystkim należy podkreślić, że decyzja w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych nie jest pozostawiona dowolnemu uznaniu sądu, lecz musi być zgodna z przesłankami określonymi przez ustawodawcę.

W praktyce szanse na uzyskanie zwolnienia znacząco różnią się w zależności od typu podmiotu. Dla osób fizycznych, zwłaszcza w przypadku upadłości konsumenckiej, otrzymanie zwolnienia jest stosunkowo częstsze. Wynika to z faktu, że wystarczy złożenie oświadczenia o niemożności poniesienia kosztów bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania.

Natomiast w przypadku spółek sytuacja wygląda zdecydowanie trudniej. Jak podkreślają eksperci, „w praktyce bardzo rzadko dochodzi” do uzyskania zwolnienia z kosztów przez podmioty gospodarcze. Wynika to przede wszystkim z faktu, że:

1. Przesłanka zwolnienia dla osób prawnych zakłada większy rygor niż w przypadku osób fizycznych
2. Konieczne jest udowodnienie, a nie tylko oświadczenie o braku środków
3. Sąd musi dokonać wnikliwej oceny całokształtu sytuacji finansowej spółki

Co istotne, sąd rozpoznając wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych może również uwzględnić go tylko częściowo. Może dojść do przekonania, że sytuacja majątkowa dłużnika uzasadnia zwolnienie z kosztów jedynie w części – np. ponad określoną kwotę (np. 300 złotych). W takim przypadku dłużnik zobowiązany będzie uiścić opłatę w części, w której nie uzyskał zwolnienia.

Warto również zauważyć, że w wyjątkowych przypadkach, gdy dłużnik jest w szczególnie trudnej sytuacji, może dojść nawet do umorzenia całości kosztów. Dzieje się tak m.in. gdy osobista sytuacja dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, np. z powodu niepełnosprawności lub przewlekłej choroby.

Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że o zwolnieniu z opłat sądowych powinien rozstrzygać w konkretnej sprawie sąd z uwzględnieniem przesłanek określonych przez ustawę, biorąc pod uwagę fundamentalną rolę prawa do sądu w społeczeństwie demokratycznym. Oznacza to indywidualne podejście do każdej sprawy i ocenę wszystkich okoliczności.

Należy także pamiętać, że nawet gdy dłużnik nie ma środków na opłacenie kosztów postępowania, nie oznacza to automatycznie odrzucenia wniosku o upadłość. W takich sytuacjach sąd może orzec o tymczasowym pokryciu kosztów przez Skarb Państwa. Koszty te są następnie zwracane przez syndyka po dokonaniu likwidacji masy upadłości. Jeżeli w funduszach masy nie ma zasobów na ich pokrycie, upadły będzie musiał uregulować to zobowiązanie w ramach planu spłaty wierzycieli.

Tabela porównawcza

Wnioski

Postępowanie upadłościowe spółki z o.o. niewątpliwie wiąże się ze znaczącymi kosztami, które trzeba uwzględnić już na etapie planowania. Przede wszystkim należy pamiętać, że minimalne wydatki rozpoczynające ten proces wynoszą około 8500 złotych, na co składa się opłata sądowa (1000 zł) oraz zaliczka na koszty postępowania (7462,25 zł w 2024 roku). Jednakże całkowite koszty są zazwyczaj znacznie wyższe – nawet w przypadku nieskomplikowanego postępowania mogą przekroczyć 50 000 złotych.

Dodatkowo należy uwzględnić wynagrodzenie syndyka, które zależy od wartości masy upadłościowej, liczby wierzycieli, pracowników oraz czasu trwania postępowania. Warto również pamiętać o zryczałtowanych kosztach dla wierzycieli zgłaszających swoje wierzytelności po terminie, które w 2024 roku wynoszą 1119,34 zł.

Chociaż istnieje teoretyczna możliwość zwolnienia z kosztów postępowania, w praktyce sądy rzadko przychylają się do takich wniosków, szczególnie w przypadku spółek. Konieczne jest udowodnienie, że ani spółka, ani jej wspólnicy nie posiadają środków na pokrycie opłat, co wymaga przedstawienia szczegółowej dokumentacji finansowej.

Kluczową zasadą pozostaje fakt, że koszty postępowania upadłościowego pokrywane są w pierwszej kolejności z masy upadłości. Dlatego też syndyk musi efektywnie zarządzać majątkiem upadłej spółki, aby zabezpieczyć środki zarówno na koszty postępowania, jak i na zaspokojenie roszczeń wierzycieli.

Podsumowując, postępowanie upadłościowe to skomplikowany i kosztowny proces, który wymaga odpowiedniego przygotowania finansowego. Dokładna znajomość wszystkich potencjalnych wydatków pomaga uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek oraz zaplanować budżet na całe postępowanie. Należy także pamiętać, że im bardziej złożona jest struktura spółki i jej sytuacja finansowa, tym wyższe mogą być ostateczne koszty całego procesu.

Najcześciej zadawane pytania o koszty upadłości spółki – FAQs

• Ile wynoszą minimalne koszty rozpoczęcia postępowania upadłościowego spółki? Minimalne koszty rozpoczęcia postępowania upadłościowego spółki wynoszą około 8500 złotych. Składa się na to opłata sądowa w wysokości 1000 złotych oraz zaliczka na koszty postępowania, która w 2024 roku wynosi 7462,25 złotych.

• Kto ponosi koszty postępowania upadłościowego? Koszty postępowania upadłościowego są pokrywane w pierwszej kolejności z masy upadłości, czyli z majątku upadłej spółki. Jeśli masa upadłości nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów, obciążają one upadłego.

• Czy istnieje możliwość zwolnienia z kosztów postępowania upadłościowego? Tak, istnieje teoretyczna możliwość zwolnienia z kosztów postępowania upadłościowego. Jednak w praktyce, szczególnie w przypadku spółek, sądy rzadko przychylają się do takich wniosków. Konieczne jest udowodnienie, że ani spółka, ani jej wspólnicy nie posiadają środków na pokrycie opłat.

• Jakie są zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego? Zryczałtowane koszty postępowania upadłościowego w 2024 roku wynoszą 1119,34 zł. Opłata ta dotyczy wierzycieli, którzy zgłaszają swoje wierzytelności po upływie wyznaczonego terminu.

• Od czego zależy wysokość wynagrodzenia syndyka? Wysokość wynagrodzenia syndyka zależy od kilku czynników, w tym od wartości masy upadłościowej, liczby wierzycieli, liczby pracowników upadłej spółki oraz czasu trwania postępowania. Wynagrodzenie to może wynosić od 2 do 260-krotności podstawy wynagrodzenia.

Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych.

• Instagram
• Facebook
• LinkedIn

Redakcja

Kancelarii Piotrowski i Wspólnicy