Leasing w restrukturyzacji: Jak uratować flotę i maszyny przed utratą?

Polski rynek leasingu przekroczył w 2023 roku barierę 100 mld złotych, stając się piątym największym w Europie. Dla wielu przedsiębiorców oznacza to, że znaczna część majątku firmy jest w leasingu. Utrata kluczowych pojazdów czy maszyn może bowiem całkowicie zatrzymać działalność. Kiedy pojawiają się problemy finansowe, a komornik zaczyna działać, pytanie o leasing w restrukturyzacji staje się kluczowe. W tym artykule wyjaśnimy, jak restrukturyzacja chroni umowy leasingowe, czym różni się ochrona leasingu operacyjnego od finansowego, kiedy grozi wypowiedzenie leasingu i jak przygotować się do restrukturyzacji, aby zachować niezbędny sprzęt.

Spis treści

• Kiedy restrukturyzacja chroni umowy leasingowe
• Leasing operacyjny a leasing finansowy w restrukturyzacji
• Czy leasingodawca może wypowiedzieć umowę po otwarciu restrukturyzacji
• Jak przygotować się do restrukturyzacji z leasingami
• Podsumowanie
• Najczęściej zadawane pytania – FAQs

Kiedy restrukturyzacja chroni umowy leasingowe

Postępowanie o zatwierdzenie układu jako klucz do ochrony

Restrukturyzacja zapewnia ochronę umów leasingowych, jednak zakres tej ochrony zależy od rodzaju postępowania oraz momentu podjęcia działań. W praktyce największe znaczenie ma postępowanie o zatwierdzenie układu, ponieważ jest ono najczęściej wybieraną procedurą przez przedsiębiorców, którzy chcą szybko uzyskać ochronę przed wierzycielami i jednocześnie zachować kontrolę nad firmą.

Postępowanie o zatwierdzenie układu prowadzone jest poza sądem. Twoja firma dalej działa, nadal nią zarządzasz, a sąd wkracza dopiero na etapie zatwierdzenia gotowego układu z wierzycielami. Najważniejszym krokiem jest złożenie obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Od dnia tego obwieszczenia firma uzyskuje ochronę porównywalną z postępowaniem sanacyjnym przez maksymalnie 4 miesiące.

Moment podjęcia działań ma znaczenie

Po dokonaniu obwieszczenia w KRZ przedsiębiorca uzyskuje określoną ochronę prawną. Dotyczy ona zakazu wypowiadania przez kontrahentów umów o podstawowym znaczeniu dla prowadzenia przedsiębiorstwa wyłącznie z powodu zaległości powstałych przed dniem układowym. To kluczowe, ponieważ leasingodawcy często reagują na pogorszenie sytuacji finansowej firmy bardzo szybko. Opóźnienia w płatnościach mogą prowadzić do wypowiedzenia umowy, a następnie do odebrania pojazdów albo sprzętu.

Ochrona umów kluczowych przed wypowiedzeniem w postępowaniu o zatwierdzenie układu rozpoczyna się dopiero z chwilą dokonania obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Do tego momentu kontrahenci mogą wypowiadać kontrakty zgodnie z zapisami umów, co oznacza ryzyko utraty istotnych porozumień przed uruchomieniem mechanizmów ochronnych.

Które umowy leasingowe są objęte ochroną

Nie każda umowa leasingu automatycznie korzysta z ochrony. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dana umowa ma podstawowe znaczenie dla prowadzenia przedsiębiorstwa. Art. 256 ust. 2 Prawa restrukturyzacyjnego wprost wymienia leasing jako rodzaj umowy objętej ochroną.

Trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie firmy transportowej bez ciągników siodłowych, przedsiębiorstwa budowlanego bez maszyn czy spółki handlowej bez floty pojazdów. W takich przypadkach leasing nie jest pobocznym elementem działalności, ale narzędziem umożliwiającym generowanie przychodów. Celem restrukturyzacji nie jest stopniowe rozbieranie przedsiębiorstwa na części, ale stworzenie warunków do dalszego działania firmy i zawarcia układu z wierzycielami.

Leasing operacyjny a leasing finansowy w restrukturyzacji

Czym różni się leasing operacyjny od finansowego

Sposób traktowania leasingu w restrukturyzacji zależy bezpośrednio od tego, czy przedmiot umowy stanowi środek trwały w majątku leasingobiorcy. W leasingu operacyjnym własność należy do leasingodawcy, który dokonuje amortyzacji, a przedsiębiorca zalicza do kosztów uzyskania przychodu całość rat wraz z opłatą wstępną. VAT płaci się rozłożony na raty. Po zakończeniu umowy możliwy jest wykup przedmiotu.

Leasing finansowy działa inaczej. Przedmiot leasingu zaliczamy do środków trwałych leasingobiorcy już w momencie podpisania umowy. Odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający, a do kosztów uzyskania przychodu trafia tylko część odsetkowa raty. VAT płacimy w całości z góry przy pierwszej racie. Własność przedmiotu przechodzi automatycznie po wpłacie ostatniej raty.

Zakres ochrony w leasingu operacyjnym

W przypadku leasingu operacyjnego restrukturyzacja obejmuje wyłącznie wierzytelności powstałe przed dniem otwarcia postępowania. Wierzytelność za okres rozliczeniowy, w którym otwarto postępowanie, ulega proporcjonalnemu podziałowi na część objętą układem oraz część nieobjętą układem.

Podczas trwania postępowania muszę terminowo uiszczać bieżące raty powstałe po dniu otwarcia. Jeśli nie reguluję tych bieżących rat, leasingodawca może wypowiedzieć umowę.

Zakres ochrony w leasingu finansowym

Natomiast w leasingu finansowym układ obejmuje wszystkie raty – zarówno zaległe, jak i przyszłe. Niewymagalne wierzytelności z tytułu rat umieszcza się w spisie wierzytelności pomniejszone o odsetki ustawowe, nie wyższe jednak niż 6% rocznie.

Po otwarciu restrukturyzacji nie płacę bieżących rat, ponieważ są one objęte układem. Finansujący nie może wypowiedzieć umowy z powodu braku płatności rat wymagalnych po otwarciu postępowania.

Co to oznacza dla wysokości zobowiązań w układzie

Różnica w zakresie ochrony przekłada się bezpośrednio na płynność w toku postępowania. Przykład: przedsiębiorca posiada zobowiązanie z miesięczną ratą 2 tys. zł, zalega z płatnością na kwotę 6 tys. zł oraz ma 10 rat niewymagalnych o łącznej wartości 20 tys. zł.

Gdy przedmiot leasingu jest ujęty w środkach trwałych (leasing finansowy), możliwa jest restrukturyzacja całej kwoty 26 tys. zł, a spłata zostaje wstrzymana. Gdy przedmiot nie jest ujęty w środkach trwałych (leasing operacyjny), restrukturyzacji podlega jedynie 6 tys. zł zaległości, a w toku postępowania trzeba terminowo uiszczać raty po 2 tys. zł miesięcznie.

Czy leasingodawca może wypowiedzieć umowę po otwarciu restrukturyzacji

Wypowiedzenie leasingu przed restrukturyzacją

Zanim przedsiębiorca złoży wniosek o restrukturyzację lub dokona obwieszczenia w KRZ, leasingodawca może wypowiedzieć umowę na standardowych zasadach przewidzianych w Kodeksie cywilnym oraz warunkach kontraktu. Zaległości w płatnościach, brak ubezpieczenia przedmiotu leasingu czy użytkowanie sprzętu niezgodnie z przeznaczeniem stanowią wystarczającą podstawę do rozwiązania umowy. Finansujący zazwyczaj wyznacza dodatkowy termin na zapłatę zaległości, a dopiero po jego bezskutecznym upływie wypowiada kontrakt.

Ochrona przed wypowiedzeniem w trakcie postępowania

Po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego leasingodawca nie może dokonać wypowiedzenia umowy z powodu zaległości powstałych przed tym dniem. Wierzytelności z tytułu umowy leasingu mogą zostać objęte układem, a dłużnik zyskuje czas na negocjacje z wierzycielami. Wypowiedzenie umowy leasingu przez finansującego wymaga zezwolenia rady wierzycieli albo nadzorcy lub zarządcy sądowego. W praktyce rada wierzycieli rzadko zostaje ustanowiona, tym samym można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że po dniu otwarcia postępowania firma leasingowa nie będzie mogła wypowiedzieć umowy.

Kiedy leasingodawca zachowuje prawo do wypowiedzenia

Ochrona nie ma charakteru absolutnego. Podstawą wypowiedzenia może być inna okoliczność przewidziana w umowie, jeżeli zaistniała po dniu otwarcia postępowania. Brak ubezpieczenia przedmiotu leasingu przez korzystającego stanowi przykład takiej sytuacji. W leasingu operacyjnym nieregulowanie bieżących płatności rat po otwarciu postępowania pozwala leasingodawcy na wypowiedzenie. Finansujący nie może natomiast wypowiedzieć umowy leasingu finansowego z powodu braku płatności rat wymagalnych po otwarciu restrukturyzacji.

Obowiązek regulowania bieżących rat

Zaległe raty powstałe przed dniem układowym nie muszą być spłacane, jednakże kolejne, powstałe już w trakcie restrukturyzacji, muszą być regulowane.

Jak przygotować się do restrukturyzacji z leasingami

Analiza wszystkich umów leasingowych w firmie

W pierwszej kolejności należy dokładnie przeanalizować wszystkie umowy leasingowe funkcjonujące w przedsiębiorstwie. Sprawdzam liczbę leasingów, wysokość zaległości, wartość przedmiotów leasingu oraz treść samych umów. Kluczowe jest ustalenie, czy mam do czynienia z leasingiem operacyjnym czy finansowym. O klasyfikacji umowy nie decyduje jej nazwa, ale przewidziane w niej warunki. Muszę sprawdzić, czy przedmiot leasingu stanowi środek trwały w mojej firmie.

Określenie które maszyny i pojazdy są kluczowe

Restrukturyzacja powinna koncentrować się na ochronie tych składników majątku, bez których przedsiębiorstwo nie będzie w stanie generować przychodów. Analizuję znaczenie konkretnych umów dla dalszego funkcjonowania firmy. Firma transportowa bez ciągników siodłowych albo przedsiębiorstwo budowlane bez maszyn po prostu nie działa.

Przygotowanie dokumentacji i harmonogramu

Sporządzeniem dokumentacji i złożeniem jej w sądzie zajmuje się doradca restrukturyzacyjny. Nie składam żadnych wniosków do finansującego umowę leasingu. Postępowania restrukturyzacyjnego nie przeprowadza bowiem leasingodawca. Pominięcie umowy leasingu i nieujęcie jej w planie restrukturyzacji powoduje, że zobowiązanie to muszę normalnie spłacać.

Komunikacja z leasingodawcami

Chaotyczne unikanie kontaktu, brak odpowiedzi na wezwania albo składanie nierealnych deklaracji zwykle pogłębiają problem. W praktyce konieczna jest odbudowa relacji biznesowych.

Najczęstsze błędy przy restrukturyzacji leasingów

Wielu przedsiębiorców próbuje utrzymać wszystkie zobowiązania kosztem bieżącej płynności. Moment rozpoczęcia restrukturyzacji przypada dopiero wtedy, gdy część umów leasingowych została już wypowiedziana. Drugim problemem jest brak analizy, które umowy są rzeczywiście kluczowe dla działalności firmy.

Podsumowanie

Restrukturyzacja to skuteczne narzędzie ochrony umów leasingowych przed wypowiedzeniem. Najważniejsze jest szybkie działanie, zanim leasingodawcy zdążą rozwiązać kluczowe kontrakty. Przede wszystkim muszę dokładnie przeanalizować wszystkie umowy, określić które są niezbędne dla funkcjonowania firmy i skonsultować się z doradcą restrukturyzacyjnym. Moment dokonania obwieszczenia w KRZ decyduje o sukcesie całego procesu. Odpowiednio przeprowadzona restrukturyzacja pozwala zachować flotę i maszyny, a jednocześnie negocjować warunki spłaty z wierzycielami.

Najczęściej zadawane pytania – FAQs

Q1. Czy restrukturyzacja zatrzymuje spłatę leasingu? Zakres ochrony zależy od rodzaju leasingu. W leasingu operacyjnym restrukturyzacją objęte są zaległe raty, natomiast w leasingu finansowym układem można objąć całą pozostałą kwotę do spłaty, włącznie z ratami przyszłymi. W przypadku leasingu finansowego po otwarciu postępowania nie trzeba płacić bieżących rat, ponieważ są one objęte układem.

Q2. W jaki sposób przedsiębiorca może uchronić firmę przed utratą majątku w restrukturyzacji? Kluczowe jest dokonanie obwieszczenia o dniu układowym w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Od tego momentu firma uzyskuje ochronę przez maksymalnie 4 miesiące, która zabezpiecza przed wypowiedzeniem umów kluczowych dla działalności, w tym leasingów. Szybkie działanie przed wypowiedzeniem umów przez leasingodawców ma decydujące znaczenie.

Q3. Czy leasingodawca może odebrać pojazd lub maszynę po rozpoczęciu restrukturyzacji? Po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego leasingodawca nie może wypowiedzieć umowy z powodu zaległości powstałych przed tym dniem. Wypowiedzenie wymaga zgody rady wierzycieli lub nadzorcy. Ochrona nie jest jednak absolutna – leasingodawca może wypowiedzieć umowę z innych przyczyn powstałych po otwarciu postępowania, np. braku ubezpieczenia przedmiotu leasingu.

Q4. Jakie są najczęstsze błędy przedsiębiorców przy restrukturyzacji leasingów? Główne błędy to próba utrzymania wszystkich zobowiązań kosztem bieżącej płynności oraz zbyt późne rozpoczęcie restrukturyzacji, gdy część umów została już wypowiedziana. Problemem jest także brak analizy, które umowy są rzeczywiście kluczowe dla działalności firmy oraz chaotyczna komunikacja z leasingodawcami.

Q5. Czy wszystkie umowy leasingowe są chronione w restrukturyzacji? Nie każda umowa leasingu automatycznie korzysta z ochrony. Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dana umowa ma podstawowe znaczenie dla prowadzenia przedsiębiorstwa. Ochroną objęte są umowy niezbędne do generowania przychodów, takie jak ciągniki siodłowe w firmie transportowej czy maszyny budowlane w przedsiębiorstwie budowlanym.

Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych.

• Instagram
• Facebook
• LinkedIn

Redakcja

Kancelarii Piotrowski i Wspólnicy