upadłość konsumencka
Redakcja 2026-03-09

Pierwszy wyrok: Fundacja rodzinna może upaść – sąd orzekł

Fundacja rodzinna może upaść – Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy 3 marca 2026 r. ogłosił pierwszą w Polsce upadłość fundacji rodzinnej. Rozstrzygnięcie to wywraca powszechne przekonanie o pełnej ochronie majątku zgromadzonego w tej strukturze. Fundacje rodzinne pojawiły się w polskim systemie prawnym dopiero w 2023 r., a orzeczenie sądu ma znaczenie wykraczające poza samą sprawę. W tym artykule wyjaśnimy, co to jest fundacja rodzinna, jak działa w praktyce oraz kiedy odpowiada za długi fundatora. Przeanalizujemy także konsekwencje wyroku dla obecnych i przyszłych beneficjentów, w szczególności w kontekście ustawy o fundacji rodzinnej i rzeczywistych możliwości ochrony majątku rodzinnego.

Spis treści

Sąd w Warszawie ogłasza pierwszą upadłość fundacji rodzinnej

Szczegóły orzeczenia z 3 marca 2026 roku

Postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z 3 marca 2026 roku stanowi precedens w polskim systemie prawnym. Orzeczenie rozstrzyga wątpliwości dotyczące tzw. zdolności upadłościowej fundacji rodzinnej, czyli możliwości objęcia tej instytucji postępowaniem upadłościowym. Decyzja sądu potwierdza, że fundacja rodzinna może zostać postawiona w stan upadłości.

W trakcie prac legislacyjnych dotyczących fundacji rodzinnej, która pojawiła się w polskim systemie prawnym w 2023 roku, ustawodawca dokonał szeregu nowelizacji – od prawa spadkowego po system podatkowy. Jednak nie zmieniono przepisów prawa upadłościowego. W efekcie nie było jasne, czy fundacja rodzinna może zostać objęta postępowaniem upadłościowym. Brak wyraźnego dopisania fundacji do katalogu podmiotów w art. 5-9 prawa upadłościowego wywoływał pytania o jej zdolność upadłościową.

Sygnatura sprawy i kontekst prawny

Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą WA1M/GU/78/2025. Orzeczenie ogłasza upadłość dłużnika działającego w formie fundacji rodzinnej. To pierwszy taki przypadek w Polsce. Postanowienie ma znaczenie wykraczające poza samą sprawę i stanowi punkt odniesienia dla praktyki prawa upadłościowego oraz stosowania ustawy o fundacji rodzinnej. Ogłoszenie upadłości fundacji rodzinnej otwiera przestrzeń do weryfikacji wcześniejszych czynności prawnych dotyczących jej majątku – zarówno w ramach instrumentów przewidzianych w prawie upadłościowym, jak i na gruncie skargi pauliańskiej.

Czy każda fundacja rodzinna może upaść

Wciąż trwa spór wśród prawników, czy wyrok dotyczy wszystkich fundacji rodzinnych, czy tylko tych, które faktycznie prowadzą działalność gospodarczą. Część ekspertów uważa, że kluczowe jest rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej w sposób zorganizowany i ciągły, a nie jedynie zapisy w statucie lub rejestrze[21]. Dla oceny zdolności upadłościowej decydujące znaczenie ma rzeczywista aktywność fundacji. Inni wskazują natomiast, że zdolność upadłościowa fundacji nie powinna zależeć od prowadzenia działalności gospodarczej[21]. Jednocześnie orzeczenie nie zamyka całkowicie dyskusji interpretacyjnej – w szczególności w zakresie relacji pomiędzy dopuszczalnym zakresem działalności fundacji rodzinnej a kwalifikacją jej aktywności jako działalności gospodarczej w rozumieniu prawa przedsiębiorców.

Fundacja rodzinna zagrożona?
bezpłatna konsultacja pomoże ocenić ryzyko upadłości.

    Co to jest fundacja rodzinna i jak działa w praktyce

    Ustawa o fundacji rodzinnej – podstawy prawne

    Ustawa z 26 stycznia 2023 roku o fundacji rodzinnej weszła w życie 22 maja 2023 roku. Fundację rodzinną rejestruje się w rejestrze fundacji rodzinnych prowadzonym przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. Może ją założyć tylko osoba fizyczna, jedna lub wiele osób. Fundator musi wnieść mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości nie niższej niż 100 000 zł.

    Cele i funkcje fundacji rodzinnej

    Fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej. W praktyce fundacja ma minimalizować ryzyko nieudanej sukcesji i gwarantować kontynuację działalności biznesowej. Beneficjentami mogą być osoby fizyczne, organizacje pozarządowe prowadzące działalność pożytku publicznego oraz sam fundator.

    Dozwolony zakres działalności gospodarczej

    Fundacja rodzinna może wykonywać działalność gospodarczą tylko w zakresie określonym w art. 5 ustawy. Katalog ma charakter zamknięty. Dozwolone są następujące formy:

    • zbywanie mienia, o ile nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia
    • najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie
    • przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych i uczestnictwa w nich
    • nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych
    • udzielanie pożyczek beneficjentom oraz spółkom, w których fundacja posiada udziały
    • obrót zagranicznymi środkami płatniczymi
    • produkcja przetworzonych w sposób nieprzemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych
    • gospodarka leśna

    Różnica między zarządzaniem majątkiem a prowadzeniem biznesu

    Prowadzenie działalności gospodarczej przez fundację rodzinną nie jest celem samym w sobie. Jej podstawowym zadaniem jest zarządzanie i pomnażanie przekazanego majątku, a nie prowadzenie działalności operacyjnej. W przypadku przekroczenia zakresu z art. 5 ustawy zachodzi ryzyko sankcyjnego opodatkowania w stawce 25 proc.[62]. Fundacja rodzinna nie może prowadzić bezpośredniej działalności handlowej, usługowej ani produkcyjnej.

    Kiedy fundacja rodzinna odpowiada za długi fundatora

    Zasada nieodpowiedzialności za zobowiązania

    Fundator nie ponosi osobistej odpowiedzialności za zobowiązania fundacji rodzinnej. Relacja odpowiedzialności działa wyłącznie w jedną stronę. Fundacja rodzinna stanowi odrębny byt prawny z własną osobowością prawną oraz majątkiem niezależnym od majątku fundatora. Wierzyciele fundacji mogą dochodzić swoich roszczeń wyłącznie z majątku fundacji, nawet jeśli stanie się ona niewypłacalna. Egzekucja z majątku fundatora nie wchodzi w grę, co ma kluczowe znaczenie dla stabilności finansowej i rozdzielności odpowiedzialności.

    Wyjątki: długi sprzed ustanowienia fundacji

    Fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem. Odpowiedzialność ta powstaje z mocy samego prawa i nie wymaga żadnego dodatkowego zdarzenia prawnego ani konstytutywnego orzeczenia sądowego. Wierzyciel może domagać się spłaty całości lub części długu zarówno od fundatora, jak i od fundacji. W praktyce to znaczy, że wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od fundacji.

    Niemniej jednak odpowiedzialność fundacji jest ograniczona do wysokości wniesionego mienia[91][92]. Zakres odpowiedzialności oblicza się według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Odpowiedzialności tej nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć[92].

    Zobowiązania alimentacyjne fundatora

    Fundacja rodzinna odpowiada za wykonanie obowiązku alimentacyjnego obciążającego fundatora w dwóch przypadkach[92]. Po pierwsze, za zobowiązania alimentacyjne powstałe przed ustanowieniem fundacji. Po drugie, za obowiązki alimentacyjne powstałe po utworzeniu fundacji[92]. W odniesieniu do alimentów powstałych po ustanowieniu fundacji, gdy egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna, uprawniony może prowadzić egzekucję z majątku fundacji rodzinnej. Fundacja może odpowiadać za zobowiązania alimentacyjne do wartości majątku wniesionego.

    Jak wierzyciele mogą dochodzić roszczeń

    Wierzyciel może wystąpić do sądu z wnioskiem o uznanie wniesienia mienia do fundacji za bezskuteczne wobec niego. Skarga pauliańska stanowi skuteczne narzędzie ochrony interesów wierzycieli. Wierzyciel musi wykazać, że fundator przynajmniej przewidywał swoje zadłużenie w momencie przekazania mienia oraz że wniesienie majątku sprawiło, iż fundator stał się niewypłacalny. Jeśli sąd przychyli się do żądania wierzyciela, może on skorzystać z pomocy komornika, aby zaspokoić swoje należności z majątku fundacji rodzinnej.

    Jakie konsekwencje niesie wyrok dla fundatorów i beneficjentów

    Fundacja rodzinna – wady i zagrożenia

    Orzeczenie stanowi sygnał dla rynku, że fundacja rodzinna nie jest bezpieczną przystanią przed odpowiedzialnością finansową. Przekazanie majątku do fundacji rodzinnej powinno być traktowane jako metoda sukcesji, a nie sposób na uniknięcie odpowiedzialności za zobowiązania. Prawnicy przyznają jednak, że ustanowienie takiej fundacji może utrudnić życie wierzycielom i ich pełnomocnikom. Fakt przeniesienia majątku dłużnika do utworzonej przez niego fundacji nie musi oznaczać definitywnego zamknięcia drogi do zaspokojenia roszczeń wierzycieli.

    Skarga pauliańska i weryfikacja transakcji

    Niezależnie od odpowiedzialności wynikającej z ustawy, indywidualni wierzyciele wciąż mogą sięgać po skargę pauliańską, jeżeli uznają, że przeniesienie składników majątkowych do fundacji pokrzywdziło ich interesy. Skarga pauliańska ma pięcioletni termin przedawnienia od daty czynności. Wierzyciel może żądać uznania czynności prawnej dłużnika za bezskuteczną względem siebie. Ogłoszenie upadłości fundacji rodzinnej otwiera przestrzeń do weryfikacji wcześniejszych czynności prawnych dotyczących jej majątku.

    Rola syndyka w postępowaniu upadłościowym

    Syndyk może podejmować działania zmierzające do uznania za bezskuteczne transakcji, które uszczuplały majątek fundacji. Po zakończeniu postępowania upadłościowego syndyk składa wniosek o wykreślenie fundacji z rejestru fundacji rodzinnych. Fundacja rodzinna nie ulega rozwiązaniu w przypadku, gdy postępowanie upadłościowe zostało zakończone w wyniku zaspokojenia wszystkich wierzycieli w całości albo zatwierdzenia układu.

    Wpływ na przyszłe statuty fundacji

    Precedens ten wpłynie na sposób konstruowania statutów fundacji, kładąc większy nacisk na mechanizmy kontroli, płynności i audytu. Zarządzanie fundacją wymaga daleko idącej dyscypliny finansowej, podobnie jak w przypadku innych podmiotów.

    Jak chronić majątek rodzinny legalnie

    Fundacja rodzinna pozostaje istotnym narzędziem sukcesji majątkowej i zarządzania aktywami rodzinnego biznesu. Kluczowe jest wprowadzenie odpowiednich mechanizmów kontroli i nadzoru nad działalnością fundacji rodzinnych.

    Masz fundację rodzinną i obawiasz się odpowiedzialności za długi? umów spotkanie.

      Wnioski

      Wyrok Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy zmienia postrzeganie fundacji rodzinnej jako bezpiecznej formy ochrony majątku. Po pierwsze, potwierdza zdolność upadłościową tej instytucji. Co więcej, otwiera drogę do weryfikacji wcześniejszych transakcji przez syndyków i wierzycieli. Fundacja rodzinna pozostaje użytecznym narzędziem sukcesyjnym, jednak wymaga starannego planowania, dyscypliny finansowej oraz świadomości prawnych konsekwencji. Przede wszystkim nie może służyć unikaniu odpowiedzialności za zobowiązania.

      Najczęściej zadawane pytania- FAQs

      Q1. Czy fundacja rodzinna może zostać objęta postępowaniem upadłościowym? Tak, fundacja rodzinna może upaść. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy 3 marca 2026 roku ogłosił pierwszą w Polsce upadłość fundacji rodzinnej, potwierdzając jej zdolność upadłościową. Oznacza to, że fundacja nie stanowi bezpiecznej przystani przed odpowiedzialnością finansową i może zostać postawiona w stan upadłości, jeśli nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań.

      Q2. Czy fundacja rodzinna odpowiada za długi fundatora sprzed jej utworzenia? Tak, fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wysokości wniesionego mienia i powstaje z mocy prawa. Wierzyciel może dochodzić swoich roszczeń bezpośrednio od fundacji, bez konieczności uzyskiwania dodatkowego orzeczenia sądowego.

      Q3. Jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna? Fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą tylko w ściśle określonym zakresie, który obejmuje m.in. najem i dzierżawę mienia, uczestnictwo w spółkach handlowych, obrót papierami wartościowymi, udzielanie pożyczek beneficjentom oraz gospodarkę leśną. Katalog dozwolonych działalności ma charakter zamknięty, a przekroczenie tego zakresu grozi sankcyjnym opodatkowaniem w stawce 25%.

      Q4. Czy wierzyciele mogą zaskarżyć przeniesienie majątku do fundacji rodzinnej? Tak, wierzyciele mogą złożyć skargę pauliańską, jeśli uznają, że przeniesienie majątku do fundacji pokrzywdziło ich interesy. Muszą wykazać, że fundator przewidywał swoje zadłużenie w momencie przekazania mienia oraz że wniesienie majątku sprawiło, iż stał się niewypłacalny. Skarga pauliańska przedawnia się po pięciu latach od daty czynności.

      Q5. Czy fundator ponosi osobistą odpowiedzialność za zobowiązania fundacji rodzinnej? Nie, fundator nie ponosi osobistej odpowiedzialności za zobowiązania fundacji rodzinnej. Fundacja stanowi odrębny byt prawny z własną osobowością prawną i majątkiem niezależnym od fundatora. Wierzyciele fundacji mogą dochodzić swoich roszczeń wyłącznie z majątku fundacji, nawet w przypadku jej niewypłacalności.

      Obserwuj nas i bądź na bieżąco!

      Zapraszamy do śledzenia naszych profili społecznościowych.

      Sama fundacja rodzinna nie daje pełnej odporności na niewypłacalność, spór z wierzycielami ani skutki błędnie zaplanowanej sukcesji. Jeżeli Twoja fundacja lub powiązana z nią działalność wchodzi w obszar ryzyka upadłości, warto wcześniej przeanalizować strukturę majątku, zakres odpowiedzialności za długi fundatora i realne zagrożenia dla beneficjentów. W PW Restrukturyzacja pomagamy ocenić sytuację prawną i finansową, przygotować właściwą dokumentację, zaplanować działania ochronne wobec wierzycieli oraz dobrać rozwiązanie adekwatne do skali problemu. Jeśli sprawa dotyczy również spółek powiązanych z fundacją, analizujemy ją całościowo. Skontaktuj się: tel. +48 22 618 30 89 | e-mail: biuro@pwkancelaria.pl | Warszawa, ul. Marokańska 1E.

      Redakcja

      Kancelarii Piotrowski i Wspólnicy